گردشگري و بومگردي

معرفي بيرجند و مكان هاي گردشگري آن

در اين مقاله قصد داريم شما را با بيرجند و مكان هاي گردشگري آن بيشتر آشنا كنيم ، پس با چترآتا همراه باشيد تا در مورد اين شهر  بيشتر بدانيد .

معرفي بيرجند

شهر بيرجَند مركز استان خراسان جنوبي و مركز شهرستان بيرجند در شرق ايران است. اين شهر در سال ۱۳۸۵، تعداد ۱۵۷,۸۴۸ نفر جمعيت داشته‌است.شهر بيرجند، اولين شهر در ايران است كه داراي سازمان آبرساني بوده و بنگاه آبلوله بيرجند به عنوان اولين سازمان آبرساني ايران شناخته مي‌شود.اين شهر همچنين دومين شهري در ايران است كه در سال ۱۳۰۲ و پيش از تهران، از لوله‌كشي آب شهري برخوردار گرديد.

نام اصلي اين شهر، بيرجند است كه به صورت‌هاي برجند، برجن، بركن و بيرگند نيز در نوشته آمده‌است.پنج وجه تسميه براي بيرجند بيان شده‌است.بيرجند يعني نصف شهر/نيم شهربيرجند يعني شهر بلندبيرجند يعني شهر چاه بيرجند يعني شهر طوفان بيرجند يعني برزن.

ه علت موقعيت سياسي و استراتژيك شهر بيرجند، سومين فرودگاه كشور در سال ۱۳۱۲ پس از قلعه مرغي و بوشهر، در اين شهر ساخته شد و تا پيش از جنگ جهاني دوم ، دو كنسولگري انگلستان و روسيه در بيرجند، مشغول فعاليت بوده‌اند.

علاوه بر نام بيرجند كه ساختار آن برگرفته از زبان پهلوي بوده و به دوران پيش از اسلام باز مي‌گردد، بنا به روايتي ، بيرجند، احتمالاً در اواخر حكومت ساسانيان و توسط زرتشتيان يزدي و كرماني به عنوان منزلگاهي در حاشيه كوير و در مسير عبور از كوير به سمت شمال خراسان بزرگ و ماوراءالنهر بنا شده‌است.

بيرجند در قديم چند بار به علت زلزله ويران شده‌است. در فرهنگ عامه بيرجند، داستانهاي بسياري درباره ويراني بيرجند در يك زلزله عظيم و سكونت دسته‌اي از كولي‌‌هاي چادرنشين در آن، نقل شده‌است. اين شهر از عهد صفويه كه خانواده اميريه در آنجا امارت يافتند رو به اعتبار گذاشته‌است.

قرائن و شواهد نشان‏ دهنده اين است كه آبادانى و رونق شهر بيرجند از دوره صفويه به بعد بوده، كه تقريباً تا اواسط دوره قاجاريه معماري و بافت هماهنگي را دربر داشته است.

يادمانهاى تاريخي بي‏شمار در اين شهر، خانه ‏هاى گلي و گنبدي شكل و كوچه‏ هاى پيچ در پيچ، قراولخانه‏ هاى بيدار و كاروانسراهاى پرجنب و جوش حكايت از دفاع در برابر دشمن بيگانه و يا مبارزه با توفان شن دارد. با توجه به همه اين عوامل شناخت گذشته شهر بيرجند با عناصري چون ميدانهاى كوچك، آب‏ انبارهاى قديمي، مساجد و حمام‏هاى عمومي ميسر مي‏گردد. روي‏ هم رفته شهر بيرجند داراى 19 محله معتبر و مهم بوده است.

مكان هاي گردشگري بيرجند

ارگ كلاه فرنگي

ارگ كلاه فرنگي يكي از آثار تاريخي مربوط به دوره قاجار است كه به سالهاي ۱۲۶۴ تا ۱۳۱۳ هجري قمري باز مي گردد و در خيابان مطهري شهر بيرجند واقع شده است. اين ارگ در حال حاضر محل استانداري خراسان جنوبي است كه در گذشته به نام‌هاي ديگري همچون ارگ حسام الدوله، قصر بي بي عروس و ارگ سركار نيز خوانده مي‌شد .

صرف نظر از فرم زيگوراتي آن در بخش هم كف كاملترين نقشه و فضاسازي را دارا مي‌باشد و قسمت ورودي ارگ جلوتر از طبقه هم كف ايجاد شده است كه با چندين قوس طاق‌هاي زيبايي را در بنا به وجود آورده است. ارگ كلاه فرنگي منسوب به امير حسن خان شيباني و متعلق به امير علم خزيمه بوده كه وي آن را به فرمانداري بيرجند اهدا نمود.

اين ارگ زماني مقر حكومتي بود از يادگارهاي اواخر دوره زنديه و اوايل دوره قاجار مي‌باشد. عمارت ارگ صرف نظر از فرم ويژه «زيگوارتي» و «شش اشكوبه» از چند بخش مهم تشكيل شده است.

ارگ كلاه فرنگي به شكل شش ضلعي و در رأس به شكل مخروط و به رنگ سفيد مي‌باشد و مصالح اين ساختمان از گل، آجر، آهك و ساروچ است. بخش هم كف بنا با داشتن كاملترين نقشه و فضاسازي، جايگاه ويژه‌اي در اين بنا دارد.

فضاي ورودي ارگ جلوتر از طبقه هم كف ساخته شده و با چند قوس زيبا و چشمگير طاق‌هايي را در آن بوجود آورده است. مجموع فضاهاي بوجود آمده در طبقه هم كف، علاوه بر دارا بودن تزيينات و فنون تزييني گوناگون به گونه‌اي طراحي شده كه فضاهاي مختلف مانند هشتي، گنبدي‌ها و اتاق‌ها به وسيله دالان‌هاي ارتباطي با هم مرتبط مي‌باشند.

حوضخانه بنا نيز مركزيتي را در طبقه هم‌كف بوجود آورده بطوريكه وروديهاي مختلفي از فضاي پيرامون حوضخانه به اين محل گشوده مي‌شوند. محوطه حوضخانه يك متر از كف اصلي بنا پايين‌تر است و به صورت هشت ضلعي طراحي و ساخته شده است.

فضاي پيرامون اين مكان داراي طاق‌نماهاي تزييني با مقرنس‌هاي زيبا مي‌باشد به تعداد طاق نماها، سكوهاي كوتاهي در بخش تحتاني آن تعبيه شده است. روشنايي فضاي حوضخانه از طريق گنبدي كلاه فرنگي و توسط پنجره‌هاي نورگير تأمين مي‌شود.

آب نماي زيبايي نيز با فرم مخصوص علاوه بر تهويه حوضخانه، هواي مطبوعي را در اين مكان به وجود مي‌آورد. از جمله تزيينات به كار رفته در فضاي حوضخانه، مقرنس، رسمي‌بندي، كاربنديهاي لانه زنبوري و تزيينات گلداني است. طبقه اول بنا كه به صورت هشت ضلعي بر روي طبقه هم كف ساخته شده، داراي فضاي كمتري است و چند اطاقك در آن ساخته شده است. همچنين سه طبقه ديگر بنا به صورت نمادي ساخته شده و صرفاً به دليل فرم پذيري بنا مي‌باشد.

قلعه بيرجند

قلعه بيرجند كه با نام‌هاي قلعه ته ده و پايين شهر نيز شناخته مي‌شود، بزرگترين و قديمي‌ترين بناي تاريخي بيرجند به شمار مي‌رود . اين قلعه كه از جمله نقاط گردشگري بيرجند و استان خراسان جنوبي است، بر فراز بلندترين نقطه غربي تپه ماهورهاي شهر بيرجند قرار دارد.

اين قلعه با وسعتي بالغ بر 3000 مترمربع در دوره صفويه ساخته شده و در واقع هسته اوليه شهر بيرجند محسوب مي‌شود. البته برخي نيز بناي اين قلعه را به پيش از آن دوره نسبت مي‌دهند. قلعه بيرجند از خشت و گل و چينه ساخته شده و از دوره صفويه تا قاجاريه مردم اين شهر را در مقابل تهاجم دشمنان به ويژه تركمن‌ها و ازبك‌ها محافظت مي‌كرده است.

قلعه بيرجند در دوره قاجاريه به طور كامل بازسازي و مورد استفاده قرار گرفت. با توجه به شواهد موجود به وسيله نقب هاي زيرزميني به نقاط مهم شهر مثل ارگ بهارستان، ارگ كلاه فرنگي و قنات قصبه مرتبط بوده است. اين قلعه داراي 7 برج بوده كه شش برج از آن باقي مانده است. مرمت اين بنا در سال 1378 به وسيله شهرداري بيرجند شروع شد.

در روزگاران گذشته در بيرجند دو قلعه معتبر و چندين ارگ و ساختمان بزرگ وجود داشته كه در آغاز سده چهاردهم خورشيدي آثاري از آن دو قلعه و نيز تعدادي ارگ و ساختمان بزرگ باقي است.

قلعه عظيم و قديمي پايين شهر بيرجند يك قلعه كوهستاني از نوع نظامي مي‌باشد. اين قلعه نه جاي سكونت بلكه مكاني براي انجام وظيفه نگهبانان بوده و ساكنان اين قلعه نگهباناني بودند كه وظيفه آن ها رساندن اخبار، تأمين امنيت و حفاظت بود.

در اين قلعه انبارهاي آب و آذوقه پيوسته نگهداري مي‌شد تا در مواقع حملات دشمن يا هجوم هاي سراسري، ساكنان شهر، تجار، پيشه وران، افراد مهم، فرماندهان با خانواده‌هاي خود و دارايي هايي منقول از طريق نقب‌هايي كه تعبيه شده بود، به قلعه پناه برند.

اين نقب‌ها از قلعه به خانه اشراف و افراد حكومتي، همچنين مركز محلات (از جمله محله سرو) و مسيرهاي متعددي همچون ارگ بهارستان، ارگ كلاه فرنگي را شامل مي‌شد. بناي قلعه را برج‌هايي دو طبقه در چهار طرف با حصار اصلي در ميان گرفته بر فراز اين برج‌ها كه به شكل استوانه هستند.

روزنه‌هايي ايجاد شده كه كاربرد آن ديدباني براي دفاع از قلعه و ساكنان شهر مي‌باشد و محل امني براي تيراندازي و ضربه زدن به دشمن محسوب مي‌شده، ديوار بنا با فرم آمده آن همچنين ضخامت آن امكان ديدباني را بر فراز حصار به نگهبان بهتر مي‌دهد. اين قلعه داراى دو در ورودى است كه يكى از آنها در ضلع شمالى و ديگرى در ضلع غربى قرار دارد.

عمارت و باغ اكبريه

عمارت و باغ اكبريه، يكي از بناهاي تاريخي شهر بيرجند است.باغ اكبريه در دوره قاجاريه و توسط شوكت الملك در دو طبقه ساخته شده ‌است. اين باغ در انتهاي خيابان معلم در روستاي اكبريه كه از توابع استان خراسان جنوبي مي باشد، واقع شده است.

باغ اكبريه با گسترش شهري بيرجند اكنون در داخل شهر قرار گرفته است اين باغ در نشست سي و پنجم يونسكو در سال ۲۰۱۱ ميلادي به عنوان ميراث جهاني يونسكو به ثبت رسيد.  باغ اكبريه در ۲۰ خردادماه سال ۱۳۷۸ در فهرست آثار ملي ايران به ثبت رسيده‌است.

باغ اكبريه شامل چند قسمت است كه قديمي‎ترين آن عمارت دو طبقه ي حشمت الملك در منتهي اليه شرقي اين باغ مي باشد. دو بخش ديگر عبارتند از طبقه همكف كه داراي دو دالان و راهرو نسبتا طويل است و ارتباط ميان سه بخش مهم مجموعه، يعني باغ اصلي، باغ جنوبي و اصطبل را برقرار مي‎كند و عمارت مركزي با عملكرد تشريفات و پذيرايي از مهمانان كه تقريبا به عنوان هسته مركزي باغ به حساب مي‎ آيد و از تزيينات و چشم‎انداز بسيار عالي برخوردار است.

اين كوشك در دو طبقه ساخته شده است و داراي تزيينات منبت، مشبك و نيز ارسي با شيشه‎هاي رنگي، تزيينات گچي با طرحهاي اسليمي و هندسي مي‎باشد. وجود درختان بلند قامت كاج در دو طرف خيابان و نيز خيابان هاي منتهي به خيابان اصلي عمارت مركزي بر زيبايي و طراوات باغ و نماي آن افزوده است.

باغ جنوبي واقع در جبهه جنوبي و كوچكتر از باغ شمالي است. اين باغ بوسيله فضاهايي چون فضاهاي خدماتي، عمارت مركزي و ديواره غربي اصطبل احاطه شده است.

يكي از عناصر مهم، استخر نسبتا بزرگ با طرح مربع است كه بخش عمده فضاي باغ را به خود اختصاص داده است. استخر در وسط داراي سكويي مربع شكل است. باغ اكبريه كه در خيابان معلم بيرجند واقع شده است، هم اكنون در اختيار سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري است.

هم اكنون بخش‌هاي مختلف باغ و عمارت اكبريه مورد استفادة ادارة كل ميراث فرهنگي و گردشگري خراسان جنوبي است. بخش احداث شده در اوايل دوره قاجار، به عنوان كتابخانه فعال است. از بخش مركزي كه در دوره قاجار احداث شده به عنوان موزة باستان‌شناسي و مردم‌شناسي استفاده مي‌شود. بخش ساخته شده در دوره پهلوي كاربري اداري دارد و بالاخره ديگر بخش‌ها به سفره‌خانه و چايخانه سنتي اختصاص يافته‌است.

در موزه حيات وحش اين مجموعه، نمونه‌هاي شاخص، كمياب و نادري از پوشش جانوري منطقه جنوب خراسان به ويژه شهرستان بيرجند به معرض نمايش گذاشته شده است و كمياب ترين گونه‌هاي پرندگان جنوب خراسان در اين مجموعه قرار گرفته اند همچنين در موزه باستان‌شناسي و مردم شناسي باغ اكبريه كه در طبقه همكف واقع شده است، بخشي از معيشت، آداب و رسوم، مشاغل و حرفه منطقه جنوب خراسانبه نمايش گذاشته شده است. 

عمارت و باغ شوكت آباد

باغ شوكت‌آباد در 10 كيلومتري شرق بيرجند، در كنار راه بيرجند به زاهدان در روستاي شوكت‌آباد استان خراسان جنوبي قرار دارد . اين باغ با وسعتي در حدود 5/8 هكتار با شماره 2363 در 23مردادماه سال 1378 هـ . ش در فهرست آثار ملي ايران به ثبت رسيده است.

اين باغ در بستري كوهستاني قرار گرفته است كه مربوط به دوره قاجار و از املاك امير اسماعيل خان شوكت‎الملك بوده و به عنوان سكونتگاهي ييلاقي استفاده مي‎شده و به دليل آنكه وي وارث و فرزندي نداشت اموال او به برادرش محمدابراهيم خان رسيد و بعدها توسط اسدالله علم، وزير دربار وقف گرديد.

اين باغ داراي ورودي‎ها، عمارت اندروني، فضاهاي خدماتي، اصطبل، يخچال و برجهاي نگهباني مي‎باشد. عمارت اصلي باغ در ضلع جنوبي و با محور شرقي ـ غربي بنا شده است. اين عمارت داراي 3 بخش است : حوضخانه ، بخش مركزي ، اتاقهاي ضلع شرقي و غربي حوضخانه .

بخش اندروني باغ كه جنوبي‎ترين قسمت باغ است از لحاظ طرح و معماري شباهت زيادي به خانه‎هاي مسكوني بافت بيرجند دارد. اين فضا شامل: حياط، ايوان، هشتي، فضاهاي ارتباطي، راهروها و اتاقهاي متعدد در چهار ضلع حياط مي‎باشد.

ايوان در ضلع جنوب داراي دو ستون با مقطع دايره و دو نيم ستون مي‎باشد. در مركز حياط، حوضي با طرح 8 ضلعي و چهار باغچه كوچك در اطراف به چشم مي‎خورد كه درختان كاج در آنها كاشته شده است.

درختان موجود در باغ شامل درختان تزييني، سايه‎دار و ميوه‎دار از جمله چنار، كاج، سرو، هلو، انار، توت، زردآلو و تاك مي‎باشد. درختان باغ بيشتر از گونه كاج مي‎باشند كه در ميان آنها درختان عرعر، انار و گردو به همراه بوته‎هاي گل چون شقايق، محمدي به چشم مي‌خورد. از بخشي از اين باغ به عنوان موزة تاريخ طبيعي و حيات وحش بيرجند استفاده مي‌شود و بخشي ديگر به رستوران سنتي تغيير كاربري داده است.

براي مشاهده ادامه مطلب معرفي بيرجند و مكان هاي گردشگري آن كليك كنيد