گردشگري و بومگردي

واژه توريسم به معناي ايده مسافرت كردن ، جا به جايي و حركت به سوي اهداف مختلف است كه احساس گردش و حركت مداري گردشگر را مي رساند . چون به جايي باز مي گردد كه از آن حركت كرده است و گردشگري عبارت از صنعتي شكوفا كه قادر به اشتغال زايي است و اقتصادهاي محلي را بارور مي سازد و سطح زندگاني را بالاتر مي برد. واژه ژئوتوريسم از دو بخش ژئوتوريسم تشكيل شده است. ژئو جاذبه هاي زمين شناسي ، ژئومورفولوژي و ميراث معدنكاري را شامل مي شود و بخش توريسم آن به عنوان موضوعي چند رشته اي تمامي زيرساخت هاي صنعت گردشگري از جمله تفسير ، مديريت ، اقامت و غيره را شامل مي شود . ژئوتوريسم بر خلاف اكوتورسيم كه جاذبه هاي طبيعت جاندار را در مركز توجه قرار داده است اين صنعت به طور كلي با جاذبه هاي طبيعت بي جان سركار دارد و مخاطبان ژئوتوريسم نه تنها متخصصان و كارشناسان زمين شناسي ، بلكه گردشگران عادي و علاقه مندان طبيعت هستند و در جريان فعاليت هاي رئوتوريسمي بازديدكنندگان ، ضمن بازديد از پديده هاي زيبا و ويژه زمين شناسي ، با مباني آن ها آشنا شده و اهميت وجودي آن ها را در مي يابند و هدف آن حفظ منابع گردشگري در مقاصد است تا آن ميراث حفظ گردد. ژئوتوريسم به طور كلي داراي زير مجموعه هايي است مانند توريسم معادن ، زمين شناسي ، پيكر شناسي ، عكاسي و غيره و زيرساخت هاي اين صنعت را جاذبه ها و تسهيلات اقامتي ، فعااليت ها ، مديريت و برنامه ريزي و غيره تشكيل مي دهند ژئوتوريسم و در همه ي كشورهاي جهان وجود دارد و از جمله ي آن ها مي توان به موزه هاي زمين شناسي و جاذبه هايي كه در اثر فرسايش ايجاد شده اند اشاره كرد زيرا ژئوتوريسم شامل همه ي تغييراتي است . كه در اثر فرسايش هاي آبي و بادي در دوره هاي مختلف زمين شناسي در كره زمين ايجاد شده است مانند رسوب گذاري ، فرسايش ، فعاليت هاي آتش فشاني ، حركات صفحات زمين ، حركات كوزه ايي ، چين خوردگي ، بلورهاي نمكي يا غارها ، تپه هاي مرجاني ، شرايط اقليمي ، فسيل ها و غيره صنعت گردشگري با تمام مزايايي كه دارد در جنبه هاي مختلف ممكن است آسيب هايي را به همراه داشته باشد كه از مهم ترين آن ها مي توان به تخريب طبيعت اشاره كرد. ژئوتوريسم يكي از شاخه هاي صنعت گردشگري است كه نه تنها مخرب نيست بلكه از آسيب هاي محيطي نيز جلوگيري مي كند. بنابراين مي توان يكي از مهم ترين مزاياي ژئوتوريسم را حفاظت از منابع با ارزش زمين شناسي و ارايه راهكارهاي عملي براي بهره برداري بيش تر و از اين منابع دانست .

زيرا حيات برخي از جاذبه هاي ژئوتوريستي وابسته به فرايندهايي است كه در ساير بخش هاي محيط فعال هستند و تغيير در آن فرايندها ، تغيير در ارزش محوطه ژئوتوريستي را دنبال دارد و يا      و فسيلي هستند كاهش سطح آب درياچه ي اروميه و نقش آن در نابودي جاذبه هاي ژئوتوريستي پيرامون درياچه نمونه بارز اين نوع تغييرات در محوطه هاي ژئوتوريستي است. يا تپه هاي ماسراي توم تپه در منطقه آذربايجان كه بر اثر شراي اقليمي و محيطي بر حسب هشدارهاي متعدد از بين رفتند و شامل پديده هاي مورثي و فسيلي شدند.

در واقع برنامه هاي حفاظت در محوطه هاي ژئوتوريستي درصدد شناسايي اين محوطه ها ، آموزش عمومي درباره ارزش آن ها ، توسعه راهبردها و برنامه هاي مديريتي اند كه نه تنها اهداف حفاظتي را برآورده مي كنند بلكه در افزايش كارايي و توانمندي اين محيط ها موثر هستند در واقع دو دليل اصلي براي محافظت از محوطه هاي ژئوتوريستي وجود دارد يكي اطمينان از حفاظت و حمايت  از تنوع زميني شامل همه ي عناصر جغرافيايي ، زمين شناختي و ژئومورفولوژيكي تهديد شده از سوي بلاياي طبيعي يا دستكاري هاي انسان و ديگري افزايش آگاهي عمومي از چرخه فرايندهاي ايجاد كننده محوطه هاي ژئوتوريستي مانند مورتورژنتيك و شناخت بهتر عناصر دخيل در هريك از اين چرخه ها است.

گردشگري مبتني برچشم انداز و ژئوسايت ها پيوسته بخشي از ژئوتوريسم بود است ولي توسعه اين نوع از گردشگري در قالب زير مجموعه ي طبيعت گردي به همراه چالش ها ، آثار وسايل مديريتي مربوط به آن موضوع جديدي است . در دهه هاي اخير به آسيب پذيري ميراث زمين ، در برگيرنده عناصر زمين شناختي و ژئوموفولوژيكي طبيعت ، در مقايسه با ميراث فرهنگي و زيست شناختي كمتر توجه شده و در نتيجه جايگاه آن در برنامه هاي حفاظتي هميشه كم رنگ بوده است به همين شكل است كه مفهوم حفاظت زمين شناختي ژئومورفولوژيكي نيز در ميان عامه مردم به اندازه حفظ تنوع زيستي يا پاسداري از چشم اندازها جا نيافتاده است. ايران با تنوع زمين شناختي و اقليم هاي تنوع و ويژگي هاي زمين شناسي گوناگون و طبيعت بي نظير ، مي تواند از پديده هاي زمين شناختي در سراسر كشور مانند غارها ، تنگه ها، دره ها ، مناطق فسيلي ، شكاف هاي بزرگ ، سواحل ماسه اي صخره اي ، جنگل ها ،  معادن باستاني و غيره به عنوان ميراث زمين شناختي و ژئوموفولوژي در قالب ژئوسايت هاي بالقوه متعدد پس از تدارك زيرساخت هاي گردشگري به عنوان ابزاري كارساز در راستاي توسعه ژئوتوريسم و تاسيس ژئوپارك ها مورد استفاده قرار دهد.

ژئوتوريسم در واقع راهكاري نوين براي تبيين و تشريح علوم زمين و شناخت سرمايه هاي طبيعي هر منطقه است كه علاوه بر ايفاي نقش آموزشي ، علمي سبب توسعه گردشگري منطقه و راهبردهايي را براي توسعه پايدار در منطقه ژئوتوريسمي ارايه مي نمايد.

منبع : مجله چتراتا